Czym jest AZS?
Atopowe zapalenie skóry (AZS) inaczej wyprysk atopowy (egzema) jest to przewlekła choroba zapalna skóry z nawrotami wywołujący świąd. Występuje głównie u dzieci i młodzieży, ale może też u dorosłych. Jest zaliczana do chorób alergicznych jak np. astma oskrzelowa i alergiczny nieżyt nosa (ANN).
Fazy choroby:
Faza niemowlęca i wczesnodziecięca
Występuje u niemowląt i małych dzieci, charakteryzuje się zmianami na twarzy i owłosionej skórze głowy.
Faza dziecięca (4-12 rok życia)
Zmiany lokalizują się głównie w zgięciach łokciowych i podkolanowych, na nadgarstkach i kostkach.
Faza dorosła (po 12 roku życia)
Charakterystyczne jest nagłe zaczerwienienie skóry ze świądem, głównie w górnej części ciała – twarz, szyja oraz górna połowa klatki piersiowej.
Dla okresu dojrzewania i wieku dorosłego charakterystyczne jest nagłe zaczerwienienie skóry ze świądem, głównie w górnej części ciała – twarz, szyja oraz górna połowa klatki piersiowej. Za nasilenie zmian w głównej mierze odpowiedzialny jest stres emocjonalny. Na skutek długo trwającej choroby pojawiają się charakterystyczne zmiany: zasinienie wokół oczu (tzw. oczy szopa), dodatkowa fałda na dolnej powiece (fałd Dennie-Morgana), a na bocznych powierzchniach szyi przebarwienia o charakterze siateczki (objaw brudnej szyi).
Przyczyny AZS
- Czynnikami środowiskowymi są najczęściej: infekcje, stres oraz produkty spożywcze generujące reakcje alergiczne typu III (opóźnionego)
- Zaburzenia budowy bariery naskórkowej
- Predyspozycja genetyczna
- Nadprodukcja immunoglobuliny E (IgE)
- Zakażenia drobnoustrojami
- Autoimmunizacja – u wielu pacjentów z AZS wykrywa się również przeciwciała przeciwko białkom własnym organizmu, tzw. autoprzeciwciała, które mogą w znaczący sposób nasilać przebieg reakcji alergicznej
- Czynniki psychosomatyczne
- Związki chemiczne (detergenty, konserwanty czy barwniki żywnościowe), które mają istotny wpływ na przebieg już istniejącej choroby
- Zaburzenia w ilościowym składzie mikrobioty jelitowej
Charakterystyka skóry atopowej
- Zaburzona jest równowaga pomiędzy składnikami w skórze: cholesterolem, kwasami tłuszczowymi, ceramidami, a działanie gruczołów łojowych i potowych jest niewłaściwe
- W naskórku jest zbyt mało tzw. naturalnego czynnika nawilżającego, odpowiadającego za odpowiednie uwodnienie skóry i jej kwasowe pH, w wyniku czego naskórek jest bardziej przepuszczalny dla alergenów zewnątrzpochodnych, łatwiej traci wodę, co dodatkowo wzmaga suchość skóry
- W czasie zaostrzenia AZS skóra chorego jest objęta permanentnym stanem zapalnym, który zaostrza się pod wpływem trudnego do opanowania drapania
Dieta w AZS
Zasady diety eliminacyjno-rotacyjnej
Leczenie atopowego zapalenia skóry wywołanego przez alergeny, które występują w żywności, polega głównie na wyeliminowaniu z diety źle tolerowanych pokarmów oraz na włączeniu ogólnego leczenia farmakologicznego. Istotą wsparcia dietetycznego jest dieta eliminacyjno-rotacyjna polegająca na czasowym usunięciu składników pokarmowych, które w sposób nieprawidłowy stymulują reakcję ze strony układu immunologicznego (alergie typu III opóźnionego – tworzenia się kompleksów immunologicznych), z jednoczesnym wprowadzeniem składników zastępczych o równoważnej wartości odżywczej w miejsce eliminowanego pokarmu lub grupy produktów (z praktyki gabinetowej wynika, że najczęściej są to produkty mleczne odzwierzęce, jaja oraz pszenica).
Lecznicza dieta eliminacyjna powinna być pełnowartościowa, dostosowana jakościowo i ilościowo do wieku chorego. Koniecznie powinna być oparta na produktach naturalnych bez dodatku konserwantów, sztucznych barwników i innych substancji poprawiających smak i zapach potraw. Dlatego w diecie pacjenta z AZS powinny być stosowane krajowe produkty sezonowe.
Produkty do unikania:
- Mleko i produkty mleczne
- Jaja
- Czekolada
- Ostre przyprawy
- Cytrusy
- Produkty bogate w histaminę (kiszonki, długodojrzewające szynki, sery)
- Produkty powodujące uwalnianie histaminy (truskawki, pomidory, banany, białko jaja)
Produkty zalecane:
- Żywność bogata w DHA i EPA (oliwa z oliwek, olej z czarnuszki, lniany)
- Źródła kwasu γ-linolenowego (GLA) - wiesiołek, ogórecznik, czarna porzeczka
- Żywność bogata w cynk
- Probiotyki (Bifidobacterium, Lactobacillus)
- Prebiotyki
Ważna uwaga!
Dieta eliminacyjna stosowana jest przy alergiach pokarmowych, a także jako sposób na zdiagnozowanie, który składnik uczula, samodzielnie nie ustalamy sobie takiej diety bez kontaktu z lekarzem alergologiem i dietetykiem!!!
Nie ma jednej stałej listy pokarmów, które mogą szkodzić przy atopowym zapaleniu skóry. Dlatego pacjenci oraz rodzice dzieci chorych na AZS muszą obserwować, jaka odpowiedź organizmu występuje po zjedzeniu określonych pokarmów. Tak zebrane informacje są bardzo ważne dla lekarza i dietetyka, by mógł stworzyć odpowiednią dietę.
Pielęgnacja skóry z AZS
Składniki kosmetyków zalecane w AZS:
- Ceramidy, lipidy, naturalny składnik nawilżający NMF
- Olej z konopi siewnej, olej z ogórecznika, olej z wiesiołka
- Olej jojoba, olej lniany, olej ze słodkich migdałów
- Olej ryżowy, olej szafranowy, olej bawełniany, olej brzoskwiniowy
- Mocznik, pantenol, alantoina
- Wosk pszczeli, aloes, masło shea, masło mango
- Wyciągi z nagietka, malwy, rumianku
- Prebiotyki i olej z rokitnika
Vademecum dla osoby z AZS
Styl życia
- Unikaj używek: papierosy, alkohol, mocna kawa i herbata
- Zrezygnuj z nadmiernego opalania się
- Używaj kremów z filtrem 30-50 SPF dedykowanych skórze z AZS
- Unikaj klimatyzowanych pomieszczeń
Pielęgnacja
- Nie stosuj zwykłego mydła, chlorowanej wody i kosmetyków z alkoholem
- Stosuj emolienty ochronne
- Natłuszczaj skórę po kąpieli
- Delikatnie osuszaj skórę ręcznikiem – nie trzyj jej
Codzienne nawyki
- Pierz ubrania w specjalnych proszkach i płynach dla alergików
- Poszukaj metod relaksacyjnych np. joga
- Pamiętaj: "To co dzieje się w twoim umyśle, ma wpływ na to, co dzieje się na twojej skórze"